Άσκοποι στα Νερά του Μαγδαλένα | Ποιήματα Απελπισίας

 

Ένα ταξίδι απελπισίας

Αγάπη μου,
Κλείσανε τα σύνορα.
Άσκοποι ταξιδιώτες σαν εμάς,
δεν είναι πια δεκτοί στη γη
που ρέει μέλι και γάλα.

Τα μάτια της ξένης μου ερωμένης—
σκιές πέφτουν πάνω στη γνώση της·
πεταγμένη δίπλα στο ποτάμι
τρέμει με αμφιβολίες και φόβο.

Εγώ, ένας θαλασσόλυκος χωρίς πυξίδα
κι αυτή, μια ανέστια τυχοδιώκτρια
που ‘χασε τον δρόμο της Σαμπάλας.
Ταιριαστοί απόλυτα, ο ένας για τον άλλον.

Ρωτώ έναν ιεροκήρυκα που είναι το λιμάνι,
μα αυτός με περγελά και μου λέει πως
το καράβι εκείνο σάλπαρε εδώ και ένα χρόνο.

Κοιτάζει λάγνα τη νεαρή μου αγάπη
και μου πουλά ένα μπουκάλι γιατρικό
—το θαύμα του τελευταίου αιώνα—
για να γιάνει τη λαθεμένη μου άποψη
για πόσο πολύ της έχω  λείψει.

Μα αυτή με περιφρονεί αφάνταστα
και καταλήγουμε μαζί σ’ ένα σαπιοκάραβο
στα νερά του Μαγδαλένα.
Ο καπετάνιος παραληρεί, το τιμόνι είναι
σπασμένο και η σημαία πάντοτε υψωμένη:
Σε λήθαργο για μέρες και βδομάδες, χορεύουμε
ασταμάτητα στο ίδιο πειρατικό τραγούδι.

Αυτό το ποίημα είναι μέρος της συλλογής Μωσαϊκά

Read the English version of this poem at Adrift on the Magdalena

Λίγα λόγια για το ποίημα…

Ποιήματα απελπισίας: Περιπλάνηση, ψευδαίσθηση και απελπισία στο Μαγδαλένα
 

Το ποίημα Άσκοποι στα Νερά του Μαγδαλένα διαμορφώνει μια ποιητική τοπογραφία όπου η οικειότητα συνυπάρχει με την απόρριψη και η προσδοκία με τη ματαίωση. Εντάσσεται οργανικά στα Ποιήματα Απελπισίας και στα Ποιήματα Απώλειας, ενώ ταυτόχρονα φέρει έντονα στοιχεία σουρεαλιστικής ποίησης και ποιήματα ψευδαίσθησης και εξαπάτησης, καθώς η πραγματικότητα παραμορφώνεται μέσα από την ίδια την επιθυμία του αφηγητή.

Η αρχική στροφή θεμελιώνει τον τόνο: “Αγάπη μου” λειτουργεί ως άμεση, προσωπική προσφώνηση, η οποία όμως υπονομεύεται από την επόμενη διαπίστωση. Οι “άσκοποι ταξιδιώτες” ορίζονται από την αδυναμία τους να ανήκουν. Η “γη που ρέει γάλα και μέλι” διατηρεί το βιβλικό της φορτίο, αλλά η υπόσχεση παραμένει απρόσιτη. Το κλείσιμο των συνόρων δεν παρουσιάζεται ως βίαιη πράξη, αλλά ως τετελεσμένο γεγονός. Η απελπισία εδώ δεν είναι έκρηξη· είναι συνθήκη.

Η δεύτερη στροφή μετακινείται σε έναν χώρο πιο εσωτερικό και ταυτόχρονα συμβολικό. Η “ξένη ερωμένη” φέρει ήδη μέσα της την απόσταση. Οι “σκιές” που πέφτουν πάνω στη γνώση της λειτουργούν ως ένδειξη απόκρυψης, όχι απώλειας. Η εικόνα της εγκατάλειψης δίπλα στο ποτάμι επαναφέρει το μοτίβο της ροής, αλλά εδώ η ροή δεν συνεπάγεται εξέλιξη. Η παρουσία του ποταμού υποδηλώνει συνεχή κίνηση, ενώ τα σώματα παραμένουν ακίνητα.

Στην τρίτη στροφή, η σχέση ορίζεται μέσα από μια συμμετρία αποτυχίας. Ο “θαλασσόλυκος χωρίς πυξίδα” και η “ανέστια τυχοδιώκτρια” δεν συγκροτούν αντιθέσεις αλλά ανακλάσεις. Η αναφορά στη Σαμπάλα λειτουργεί ως τόπος επιθυμίας που έχει ήδη χαθεί. Η φράση “Ταιριαστοί απόλυτα” δεν εκφράζει αρμονία αλλά ειρωνεία: η συνύπαρξη βασίζεται στην κοινή αδυναμία προσανατολισμού.

Η τέταρτη στροφή εισάγει τον ιεροκήρυκα, μια μορφή που θα μπορούσε να προσφέρει κατεύθυνση. Αντί αυτού, προσφέρει χλευασμό. Το “καράβι εκείνο σάλπαρε” λειτουργεί ως χρονικός και υπαρξιακός δείκτης καθυστέρησης. Η επιθυμία του αφηγητή εμφανίζεται εκ των υστέρων, όταν η δυνατότητα έχει ήδη χαθεί. Η ειρωνεία ενισχύει τη θεματική των ποιήματα απώλειας.

Στην πέμπτη στροφή, η μορφή του ιεροκήρυκα μετατρέπεται σε πωλητή. Το “μπουκάλι γιατρικό” και το “θαύμα του τελευταίου αιώνα” εισάγουν μια διάσταση εξαπάτησης. Το αντικείμενο της θεραπείας δεν είναι το σώμα αλλά η “λαθεμένη άποψη” του αφηγητή. Η πεποίθηση ότι του “έχει λείψει” μετατρέπει την επιθυμία σε ψευδαίσθηση. Εδώ το ποίημα πλησιάζει τα ποιήματα ψευδαίσθησης και εξαπάτησης: η πραγματικότητα δεν αλλοιώνεται από εξωτερικές δυνάμεις, αλλά από την ίδια την προσδοκία.

Η έκτη στροφή καταλύει κάθε υπόλοιπη αυταπάτη. Η περιφρόνηση δηλώνεται χωρίς μεταφορά. Η αντίδραση δεν είναι σύγκρουση αλλά αποδοχή: “καταλήγουμε μαζί σ’ ένα σαπιοκάραβο”. Η επιλογή αυτή δεν φέρει καμία ηρωική διάσταση. Το σαπιοκάραβο αποτελεί το υλικό αντίστοιχο της σχέσης τους: λειτουργικό, αλλά φθαρμένο. Τα “νερά του Μαγδαλένα” γίνονται ο τόπος της κοινής τους στασιμότητας.

Η τελική στροφή εντείνει τη σουρεαλιστική διάσταση. Ο καπετάνιος “παραληρεί”, το τιμόνι είναι “σπασμένο”, και όμως η σημαία παραμένει “υψωμένη”. Η εικόνα αυτή συνδυάζει αποσύνθεση και επίφαση κανονικότητας. Ο “λήθαργος” και η επανάληψη του “ίδιου πειρατικού τραγουδιού” δημιουργούν μια αίσθηση χρονικής αναστολής. Η κίνηση περιορίζεται σε ταλάντωση, όχι σε πρόοδο.

Συνολικά, το ποίημα λειτουργεί ως στοχασμός πάνω στην αποτυχία της επιστροφής και τη διάλυση της προσδοκίας. Η σουρεαλιστική ποίηση εδώ δεν επιδιώκει εντυπωσιασμό, αλλά αποτυπώνει την εσωτερική κατάσταση του αφηγητή. Η απελπισία δεν εκδηλώνεται ως κραυγή, αλλά ως συνεχής, ανεπαίσθητη φθορά. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το ποίημα κατοικεί τον χώρο μεταξύ επιθυμίας και πραγματικότητας, χωρίς να επιχειρεί να τον γεφυρώσει.